Zašto i kako zaštititi industrijski dizajn?

U današnjim tržišnim uslovima, u razvoju određenog proizvoda veliku ulogu igra i njegov izgled.  Atraktivno dizajnirani proizvodi i pakovanja, naime, privlače veću pažnju i imaju bolju vidljivost na tržištu, pa mnogi proizvodi koji imaju slične funkcionalne karakteristike takmiče se na osnovu svoje vizuelne privlačnosti, kao na primer Apple i Samsung, kad su u pitanju mobilni uređaji.

Pri uvođenju proizvoda na tržište startapi bi trebalo da nastoje da stvore i jedinstven atraktivan dizajn i da ga zaštite. Ovde je važno još jednom razmišljati o intelektualnoj svojini, a dizajn proizvoda štiti se pravom industrijskog dizajna.

Šta je to zaštita industrijskog dizajna?

Industrijskim dizajnom štiti se spoljašnji izgled nekog proizvoda ili njegovog dela, koji je određen njegovim vizuelnim karakteristikama, a posebno linijama, konturama, bojama, oblikom, teksturom i materijalima od kojih je proizvod sačinjen, ili kojima je ukrašen, kao i njihovom kombinacijom.

Uzmimo za primer, legendarni dizajn prvog Mini Cooper-a, koji je nastao zbog ograničenja u snabdevanju gorivom tokom 1950-ih izazvanih Sueckom krizom. Dizajner Alek Isigonis je dobio zadatak da dizajnira automobil koji je bio štedljiviji od velikih automobila tog vremena, sa ciljem da se takmiči sa sve popularnijim nemačkim automobilima, kao što je originalna VW Buba – koja je i sama klasik dizajna. Originalni dizajn postao je prava britanska ikona, utičući na generaciju dizajnera automobila, i bio je revolucionaran u to vreme.

Na ovom primeru vidimo, da pored toga što je rešen neki problem koji je postojao na tržištu, proizvod koji je ponuđen imao je i privlačan dizajn, koji je i dan danas veoma popularan.

Uslovi za priznanje industrijskog dizajna?
Ajde da vidimo koji su to uslovi koji moraju biti ispunjeni da biste mogli da zaštitite industrijski dizajn:

1. Da je NOV, tj. da nije postao dostupan javnosti pre trenutka podnošenja prijave za priznanje industrijskog dizajna.
Ovo znači da bi startapi trebalo da se uzdrže od objavljivanja slika svog proizvoda na društvenim mrežama, internet stranicama i u medijima, sve do podnošenja prijave za priznanje prava na industrijski dizajn.
* U Republici Srbiji za ovo postoji jedan izuzetak, tj. “grejs period”, a koji se odnosi na podnošenje prijave, ukoliko je dizajn proizvoda prethodno već javno objavljen. Naime, od trenutka kada je industrijski dizajn otkriven i to od strane autora, njegovog pravnog sledbenika ili trećeg lica na osnovu informacija dobijenih od strane autora ili pravnog sledbenika, do trenutka podnošenja prijave za priznanje prava na industrijski dizajn, odnosno do trenutka zatraženog prava prvenstva, ne sme proteći više od 12 meseci (grejs period), kao i ako je industrijski dizajn postao dostupan javnosti kao posledica zloupotrebe vezane za autora ili njegovog pravnog sledbenika.
2. Da ima INDIVIDUALAN KARAKTER – tj da se ukupan utisak koji ostavlja na informisanog korisnika razlikuje od ukupnog utiska koji na tog korisnika ostavlja bilo koji drugi industrijski dizajn.

Trajanje prava industrijskog dizajna može trajati ukupno 25 godina.

Benefiti zaštite i upotrebe industrijskog dizajna

Odluku o kupovini proizvoda, potrošači ne donose samo na osnovu njegove funkcionalnosti, korisnosti i namene, već i zbog izgleda.
Otud, industrijski dizajn igra ulogu u davanju dodatne vrednosti vašem proizvodu, kao i poboljšanju konkurentnosti proizvoda na tržištu, i to tako što:
– čini proizvod atraktivnim ili privlačnim;
– povećava lakoću reklamiranja i komercijalnu vrednost proizvoda;
– ističe proizvod od sličnih proizvoda;
– sprečava neovlašćeno imitiranje ili korišćenje dizajna od strane konkurencije.

Jedan od najboljih primera u praksi, a koji oslikava vrednost koju industrijski dizajn može doneti jednoj kompanije je primer kompanije Samsung. Do pre 26 godina, južnokorejski Samsung Electronics bavio se outsousing-om i proizvodio je jeftinu imitaciju elektronike za druge kompanije. Međutim, 1996. Lee Kin-Hee, predsednik Samsung grupe, postao je frustriran nedostatkom inovacija u kompaniji i zaključio je da je Samsung-u, da bi postao vrhunski brend, potrebna stručnost u dizajnu, za koju je verovao da će postati „krajnje bojno polje za globalnu konkurenciju u 21. veku.” Nameravao je da stvori kulturu fokusiranu na dizajn koja bi podržala inovacije svetske klase.

Danas, dvadeset i šest godina kasnije, kompanija je izgradila impresivan rekord u dizajnu, osvojivši više nagrada nego bilo koja druga kompanija poslednjih godina. Najveći su konkurent Apple-u, i zapošljava 1.600 dizanera. U 2020. godini, Samsung je bio prvi na listi kompanija po broju podnetih prijava za industrijski dizajn (čak 859 ).

Autor: Jovana Joksimović, advokat i IP officer u NTP Beograd